"Ik wil een spiraal. Maar welke dan?"
Dat is de vraag die veel vrouwen hebben als ze besluiten voor een spiraal te gaan. Ze hebben de knoop doorgehakt dat ze van de pil af willen, of ze zoeken hun eerste anticonceptie.
Er zijn er twee. En ze lijken alleen op elkaar in hoe ze eruitzien.
De koperspiraal en de hormoonspiraal voorkomen allebei een zwangerschap, maar ze doen dat op een compleet andere manier.
Koperspiraal of hormoonspiraal: het verschil in één oogopslag
| Koperspiraal | Hormoonspiraal | |
|---|---|---|
| Hormonen | geen | lokaal progestageen (levonorgestrel) |
| Werkt via | koper maakt de baarmoeder ongeschikt voor zaad- en eicellen | dikkere slijmprop + dunner baarmoederslijmvlies |
| Je eigen cyclus | blijft volledig intact | deels of geheel overgenomen |
| Eisprong | gewoon aanwezig | bij een deel van de vrouwen onderdrukt |
| Menstruatie | meestal heviger en pijnlijker | meestal lichter, soms helemaal weg |
| Effect op je ijzer | hemoglobine en ferritine dalen | hemoglobine stijgt |
| Werkingsduur | ongeveer 5 tot 10 jaar | ongeveer 3 tot 8 jaar |
| Ook als noodanticonceptie | ja, tot 5 dagen erna | nee |
| Effect op PMS | geen | wisselend, soms positief, soms negatief |
Hieronder ga ik verder in op wat dat voor jou kan betekenen.
Hoe werken ze eigenlijk?
De koperspiraal
Deze is volledig hormoonvrij. Nul hormonen.
Het koper zorgt voor een omgeving in je baarmoeder waarin zaad- en eicellen niet goed overleven, waardoor er geen bevruchting plaatsvindt. Daarnaast verandert koper je slijmvlies, waardoor er geen innesteling kan plaastvinden (mocht je tóch bevrucht zijn).
Wat dat betekent voor jou: je eigen hormoonhuishouding blijft intact. Je hebt gewoon je eisprong, je eigen schommelingen, je eigen menstruatie. Je cyclus wordt niet onderdrukt of overgenomen.
De hormoonspiraal
Deze geeft een kleine, constante hoeveelheid progestageen (levonorgestrel) af, rechtstreeks in je baarmoeder.
Dat doet twee dingen:
- De slijmvliezen in je baarmoedermond wordt dikker en taaier, waardoor zaadcellen er veel moeilijker doorheen komen.
- Je baarmoederslijmvlies wordt juist dunner en daarmee minder geschikt voor innesteling.
Doordat je baarmoederslijmvlies dunner wordt, heb je ook lichtere tot geen bloedingen. Een dunner slijmvlies betekent simpelweg dat er minder af te stoten is.
Omdat het hormoon vooral lokaal werkt, komt er minder in je bloedbaan terecht dan bij de pil. Maar helemaal hormoonvrij is het niet, en er zijn regelmatig vrouwen die dat alsnog merken.
Wat betekent dat voor je menstruatie?
Dit is voor de meeste vrouwen het verschil dat het zwaarst weegt, dus laat ik hier concreet zijn.
Met een koperspiraal ga je soms méér bloeden. In een klein onderzoek steeg het menstruatieverlies van zo'n 59 ml naar 91 ml na drie maanden — ruwweg de helft meer. Vaak ook wat pijnlijker, zeker de eerste maanden. (Het ging wel om een kleine groep vrouwen, maar je hoort het vaker. Maar er zijn ook veel vrouwen die daar helemaal geen last van hebben.)
Met een hormoonspiraal ga je meestal mínder bloeden, tot soms helemaal niet meer. Wel is onregelmatig spotten in de eerste maanden heel normaal.
Ijzer wordt helaas vaak overgeslagen
Dit is iets waar maar weinig mensen mee bezig zijn. Maar eigenlijk is het heel simpel: Meer bloedverliezen betekent meer ijzer verliezen.
Als jij een van de vrouwen bent die door de koperspiraal méér bloed verliest, dan is er grote kans dat je ook meer ijzer verliest. Ik zie vaak dat zowel het hemoglobine, als ferritine daalt. Een systematische review die 24 studies bundelde laat dat ook zien. Bij de hormoonspiraal gebeurt het omgekeerde: daar stijgt het hemoglobine juist.
Als je voor het plaatsen van een koperspiraal geen bloedarmoede hebt, zul je er wenig van merken en zal het dat ook niet zomaar veroorzaken. Grote kans dat je lichaam dat wel opvangt. Maar dezelfde onderzoekers concluderen ook iets anders: vrouwen die al tegen bloedarmoede aan zitten, moeten extra oppassen met het verliezen van extra bloed tijdens de menstruatie.
Zat je dus al aan de lage kant met je ijzer? Dan is de kans aanwezig dat een koperspiraal je verder naar beneden duwt. En de klachten die daarbij horen (zoals moe, futloos, kortademig op de trap, slecht concentreren) worden in onze wereld makkelijk toegeschreven aan het "te druk hebben". Terwijl daar dus echt een probleem zou kunnen zitten in je ijzer(voorraad).
Mijn advies: heb je nu al hevige menstruaties of ben je vaak moe? Vraag je huisarts dan om je ferritine te laten prikken, niet alleen je Hb. Het liefst vóórdat je je spiraal laat plaatsen, zodat je een startpunt hebt. Meet het dan na 3-6 maanden nog eens, om te kijken wat de invloed is.
De koperspiraal: voor wie past dit?
Wat je krijgt
- Volledig hormoonvrij. Fijn als je liever geen synthetische hormonen wilt, of als je vervelende ervaringen had met de pil.
- Je cyclus blijft je eigen cyclus. Je voelt je eisprong, je weet waar je bent in je maand.
- Direct werkzaam, en direct omkeerbaar als je 'm laat verwijderen.
- Ook inzetbaar als noodanticonceptie, tot vijf dagen na onbeschermde seks.
Waar je op let
- Soms heviger en pijnlijker menstrueren, zeker de eerste maanden.
- Aandacht voor je ijzerstatus, zoals ik hierboven heb beschreven (zeker als je meer bloed verliest).
Past vaak goed bij jou als: je hormoonvrij wilt en je je eigen cyclus graag wilt kunnen volgen.
De hormoonspiraal: voor wie past dit?
Wat je krijgt
- Vaak veel minder of geen menstruatie meer. Voor vrouwen met hevig bloedverlies is dit soms echt een verademing.
- Lokale werking, dus minder hormoon in je hele lichaam dan bij de pil.
- Vaak minder menstruatiepijn.
Waar je op let
- Onregelmatig spotten in de eerste maanden, dat kan even aanhouden.
- Hormonale bijwerkingen zijn mogelijk: stemmingswisselingen, hoofdpijn, een veranderde huid. Per vrouw heel verschillend, maar niet uitgesloten.
- Je verliest je menstruatie als signaal. Voor sommige vrouwen prettig, voor anderen juist niet. Je mist een graadmeter van je lichaam.
Past vaak goed bij jou als: je veel bloed verliest of veel pijn hebt of je zo min mogelijk met je cyclus bezig wilt zijn.
Wil je dieper in de hormonale kant duiken? Lees wat er hormonaal gebeurt bij de spiraal en hoe je je lichaam kunt ondersteunen.
Vier vragen die je verder helpen kiezen welke spiraal
Ieder lichaam is anders en iedereen heeft andere wensen. Deze vragen kunnen je op weg helpen om de goede keuze te maken:
1. Hoe is je menstruatie nu?
Verlies je veel bloed of heb je veel pijn? Dan wordt de hormoonspiraal vaak geadviseerd, en niet zonder reden. Is je menstruatie goed te doen? Dan is de koperspiraal een prima startpunt.
2. Hoe reageerde je eerder op hormonale anticonceptie?
Werd je somber of prikkelbaar van de pil? Dan is de koperspiraal een logischer beginpunt. Al is het ook eerlijk om te zeggen: een lokale lage dosering is iets heel anders dan een dagelijkse pil, en sommige vrouwen die de pil niet verdroegen doen het prima op een hormoonspiraal.
3. Wil je je cyclus kunnen blijven volgen of geen hormonen meer in je lijf?
Met het oog op een kinderwens later, of gewoon omdat je wilt weten wat je lichaam doet? Dan geeft de koperspiraal je dat inzicht en neemt de hormoonspiraal het je af.
4. Hoe staat je ijzer ervoor?
De vraag die bijna nooit gesteld wordt, maar ik je echt wil meegeven om mee te nemen.
Kom je net van de pil af? Dan komt er nog iets bij
Veel vrouwen die een spiraal overwegen, stoppen tegelijk met de pil. En dat is een omslag voor je lichaam.
Je eigen hormoonproductie moet weer op gang komen. Je SHBG (het eiwit dat hormonen bindt en dat door de pil flink verhoogd raakt) daalt niet direct in één dag. Je cyclus stelt zich geleidelijk opnieuw in.
Kies je na de pil voor een koperspiraal, dan gebeurt dat helemaal op eigen kracht van je lichaam. Kies je voor een hormoonspiraal, dan verandert er opnieuw iets, alleen op een andere manier dan je gewend was.
Geef dat in beide gevallen tijd. Sommige vrouwen concluderen na zes weken al dat het mis is, terwijl je echt minmaal drie maanden nodig hebt om er iets over te kunnen zeggen.
Lees wat je kunt verwachten in de eerste 3 maanden na het stoppen met de pil, en 10 signalen dat het tijd is om verder te kijken dan de pil.
Je lichaam ondersteunen in die overgang
Merk je dat je hormonen om aandacht vragen in die periode, bijvoorbeeld in je stemming of rond je menstruatie? Dat komt vaker voor dan je denkt.
Een krachtige mix van kruiden speciaal afgestemd op de vrouw. Vitex agnus castus en Shatavari ondersteunen een normale menstruatiecyclus en helpen bij wisselende stemmingen.*
* Deze gezondheidsclaim is in afwachting van goedkeuring door de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA).
Verlies je veel bloed met een koperspiraal? Kijk dan ook naar je ijzer- en magnesiuminname.
En verder blijft de basis natuurlijk altijd belangrijk: voldoende slaap, minder aanhoudende stress en genoeg beweging hebben allemaal invloed op je hormoonhuishouding.
Wanneer ga je naar je huisarts?
- Om te bespreken welke spiraal bij jouw situatie past. Je huisarts is altijd het startpunt
- Bij hevig bloedverlies, nu al of na plaatsing
- Bij migraine met aura (goed om te weten: dit is juist een reden waarom een spiraal vaak een betere optie is dan de combinatiepil)
- Als je je spiraaldraadjes niet meer kunt voelen
- Bij een uitblijvende menstruatie mét klachten zoals eenzijdige buikpijn
Met spoed: bij aanhoudende pijn, koorts of ongewone afscheiding na plaatsing. Wacht daar niet mee.
Kern van het verhaal
Er is geen spiraal die voor elke vrouw de beste is. Allebei werken ze uitstekend als anticonceptie dus wat dat betreft hoef je je geen zorgen te maken.
Het verschil zit in wat ze met de rest van je lichaam doen. De koperspiraal beinvloedt je cyclus minder, maar kan invloed hebben op je ijzer. De hormoonspiraal zorgt ervoor dat je geen omkijken meer hebt naar je cyclus, maar neemt daarmee wel een stukje van je eigen lichaamsfunctie over.
Bedenk vooral wat voor jou het zwaarst weegt.
