Veel vrouwen van begin 40 menstrueren nog regelmatig en zijn dus in de veronderstelling dat ze daarom niet in de overgang kunnen zitten. Maar ondertussen slaapt ze al twee jaar slecht, is haar lontje korter en PMS heftiger dan ooit. Ze is al naar de huisarts geweest en bloed geprikt, maar daar was alles goed.
Kun je de overgang meten in je bloed?
Laat ik met het praktische beginnen, want hier lopen de meeste vrouwen vast.
In de overgang schommelen je hormonen van dag tot dag, en soms van week tot week. Een bloedprik is één momentopname uit die achtbaan. Prik je op een toevallige dag, dan kan je uitslag er volstrekt normaal uitzien terwijl je week ervoor totaal ontregeld was.
In de richtlijn voor huisartsen staat letterlijk: "We bevelen bepaling van FSH, LH en oestradiol niet aan; het heeft geen meerwaarde in de diagnostiek of voorspelling van de menopauzeleeftijd.”
Niet gek dus als er niks uit de test komt of als je huisarts het niet wil prikken.
Natuurlijk kun je ook precies op een dag prikken dat er wel zichtbaar iets verandert in je hormonen, maar dat kan niet gegarandeerd worden. Dat je bloedwaardes ‘normaal’ zijn, hoeft dus niet te betekenen dat er niks aan de hand is.
Bij een vermoeden van een vroegtijdige overgang (menopauze vóór je 40e) verwijst je huisarts je wel door voor onderzoek naar de oorzaak.
De diagnose van menopauze word daarom gesteld op je klachten en je cyclus.
Waarom je oestrogeen in de beginnende overgang juist stijgt
Dit is wat de overgang zo verwarrend maakt en waardoor veel vrouwen denken dat het niet kan kloppen of ze er nog ver vanaf staan.
Als we het hebben over de overgang, gaat het voornamelijk over oestrogeen wat zakt. En dat klopt uiteindelijk ook, maar we vergeten aan te geven hoe het begint en wat er met progesteron gebeurt.
In de vroege overgang daalt namelijk als eerste je progesteron. Je hebt steeds vaker cycli zonder eisprong, of met een kortere tweede helft. En geen (goede) eisprong betekent: weinig tot geen progesteron. Laag progesteron kun je dus naast een kortere tweede helft van je cyclus (luteale fase) al merken aan bijvoorbeeld spotting (bloedverlies) voorafgaand aan je menstruatie, prikkelbaarheid of stemmingswisselingen, angstig gevoel of pijnlijke borsten of een opgeblazen gevoel voor de menstruatie.
Je oestrogeen daalt in die fase nog helemaal niet mee. Dat gaat juist alle kanten op en piekt regelmatig juist hoger dan je gewend was.
Dit staat in de wetenschappelijke literatuur beschreven als de paradox van endogene ovariële hyperstimulatie: je eierstokken worden in deze fase juist harder aangejaagd, waardoor je oestradiol omhoog gaat, terwijl je progesteron en de lengte van je luteale fase paradoxaal genoeg afnemen.
Daarom voelt het zo tegenstrijdig. En daarom herkennen vrouwen zichzelf niet in het standaardverhaal.
Symptomen van een progesterontekort in de overgang
Progesteron is je kalmerende hormoon. Het werkt rustgevend op je zenuwstelsel, het helpt je slapen en het houdt je baarmoederslijmvlies in toom.
Valt dat weg terwijl je oestrogeen juist piekt, dan krijg je klachten die precies het tegenovergestelde zijn van wat je bij "te weinig hormonen" zou verwachten:
- Zwaardere, langere menstruaties in plaats van lichtere
- Heftigere PMS
- Gespannen, pijnlijke borsten
- Onrust, prikkelbaarheid, een kort lontje
- Angst of hartkloppingen, vaak 's nachts
- Wakker liggen om 3 uur, terwijl inslapen prima gaat
- Meer migraine
Dit zijn eigenlijk de klachten die (ook in je jongere vruchtbare jaren) passen bij een hormoon disbalans waarbij oestrogeen relatief hoger is dan progesteron. Maar mocht je hier opeens meer en zwaarder last van hebben, dan kan dit dus een teken zijn van de beginnende overgang.
De klassieke klachten (zoals opvliegers, droogte, uitblijvende menstruatie) komen doorgaans later, als je oestrogeen wel echt is gedaald. Veel vrouwen wachten op die opvliegers als bewijs, en missen daardoor de eerste jaren.
Vroege versus late overgangsklachten: het verschil
| Vroege fase (perimenopauze) | Late fase | |
|---|---|---|
| Hormonaal | progesteron daalt, oestrogeen schommelt en piekt | oestrogeen daalt echt |
| Cyclus | vaak nog regelmatig, soms korter | onregelmatig, overgeslagen, stopt |
| Menstruatie | zwaarder en langer | lichter, tot ze wegblijft |
| PMS | heftiger | neemt af |
| Slaap | wakker om 3 uur, inslapen gaat nog | wakker van opvliegers en zweten |
| Stemming | onrust, prikkelbaar, kort lontje | vlakker, somberder |
| Opvliegers | meestal nog niet | ja |
| Droogte | meestal nog niet | ja |
| Leeftijd | vaak 40–47 | vaak 45–55 |
Deze fases lopen in elkaar over en niemand doorloopt ze “volgens het boekje”. Maar herken je jezelf vooral in de linkerkolom terwijl je te horen kreeg dat je te jong bent? Dan snap je nu hopelijk beter wat er aan de hand kan zijn.
De bekende overgangsklachten: opvliegers, slaap en droogte
Voor de volledigheid, want deze horen er natuurlijk ook bij:
- Onregelmatige menstruatie. Korter, langer, of soms overgeslagen.
- Opvliegers en nachtelijk zweten. 8 van de 10 vrouwen krijgt hiermee te maken.
- Slaapproblemen
- Minder energie
- Drogere huid en dunner haar
- Minder zin in seks
- Vaginale droogte of jeuk (ongeveer 3 van de 10 vrouwen)
Onbekende overgangsklachten: blaasontsteking, gewrichtspijn en hartkloppingen
Dit is het lijstje waar ik in de praktijk de meeste verbazing over zie. Deze klachten hebben óók met je hormonen te maken, maar bijna niemand legt die link:
- Terugkerende blaasontstekingen. Bijvoorbeeld ineens drie keer per jaar, terwijl je die eerder nooit had.
- Gewrichtspijn en stijfheid. Vooral 's ochtends. Wordt vaak afgedaan als "ouder worden".
- Vergeetachtigheid en moeite met woorden vinden. Veel vrouwen schrikken hiervan enorm van
- Migraine die begint of verergert, terwijl je die nooit had
- Pijnlijke of gespannen borsten
- Hartkloppingen
- Angstklachten
- Zwaarder worden, ook zonder dat je anders bent gaan eten
- Haarverlies. Begint bij veel vrouwen juist tijdens of na de overgang.
- Bloedarmoede door zwaar bloedverlies
Al deze klachten staan op de lijst van Thuisarts.nl. Ze worden alleen zelden in één adem met de overgang genoemd.
Wil je weten waar jij staat? Doe de overgang-zelftest.
Zwaardere menstruatie in de overgang: wat helpt? Ferritine is belangrijker dan Hb
Het is een van de eerste klachten en een van de best behandelbare. Om je menstruatie minder zwaar te maken, is het fijn om je hormonen zo veel mogelijk in balans te brengen en de ontstekingen in je lijf zo laag mogelijk te houden.
Voel je dat je wat extra ondersteuning kunt gebruiken tijdens deze fase? Ondersteun je hormonale balans met Hormone Balance.
Shatavari ondersteunt het natuurlijke overgangsproces, sterkt aan tijdens de menopauze en helpt bij wisselende stemmingen en opvliegers.*
En zwaarder menstrueren betekent: meer ijzer verliezen. En wat zijn de klachten van een lage ijzervoorraad? Moe, futloos, kortademig op de trap, slecht concentreren, hartkloppingen, een sombere stemming.
Zie je het probleem? Dat lijstje overlapt voor een groot deel met de "overgangsklachten". Dus wordt het daar automatisch onder geschoven en kijken we niet verder.
Mijn advies: ben je zwaarder gaan bloeden en moe? Vraag je huisarts om je ferritine te laten prikken, niet alleen je Hb. Je ijzervoorraad kan al jaren dalende zijn terwijl je Hb nog keurig normaal is.
Dit is misschien wel de makkelijkst op te lossen oorzaak van moeheid in deze levensfase.
Dus minder zwaar menstrueren gaat niet alleen om comfort: minder bloeden is de kortste route naar minder ijzerverlies.
Heb je ook veel pijn? Lees dan wat écht helpt bij menstruatieklachten.
Wat kun je zelf doen bij overgangsklachten?
Je kunt de overgang niet tegenhouden. Maar hoe je 'm doormaakt, daar heb je wel degelijk invloed op.
Til iets zwaars. Vanaf de overgang versnelt je botverlies en verlies je sneller spiermassa. Krachttraining pakt allebei tegelijk aan. Twee-drie keer per week is al genoeg om verschil te maken. Dit is wat mij betreft echt de belangrijkste.
Eet genoeg eiwit. Voor je spieren, je botten en je bloedsuiker. Een stabielere bloedsuiker scheelt ook merkbaar in je stemming en je opvliegers.
Bescherm je slaap. Vaste tijden, en let op alcohol. Alcohol is berucht om je om 3 uur wakkerte maken en om het uitlokken van opvliegers.
Let op je magnesium. Magnesium draagt bij aan de werking van je spieren en zenuwstelsel en aan je energiehuishouding. Vrouwen hebben er in deze fase vaak meer van nodig.
Kijk naar je botten. Vanaf de overgang kan je botdichtheid harder achteruitgaan dan je denkt, en je merkt er niets van tot er iets breekt.
Lees ook: waarom vrouwen vanaf 50 meer magnesium nodig hebben, wat je zelf kunt doen voor sterke botten, en vitaal en sterk in je kracht als 50-plusser. Slaap je slecht? Begin dan hier.
Wanneer ga je met overgangsklachten naar de huisarts?
- Als je klachten je dagelijks functioneren raken
- Bij hevig bloedverlies, of bloedverlies tussen je menstruaties door
- Bij vermoeidheid naast zwaar bloedverlies: vraag wellicht om ferritine status
- Als je overweegt hormoontherapie te bespreken
- Bij somberheid of angst die je leven beïnvloedt, zeker als je eerder een depressie hebt gehad
Altijd laten nakijken: bloedverlies dat optreedt na een jaar zonder menstruatie. Dat hoort niet bij de overgang en moet onderzocht worden.
Twijfel je of het de overgang is of eerder uitputting? Die klachten lijken op elkaar. Lees de burn-out zelftest of het verschil tussen een dip en depressieve klachten.
Kern van het verhaal
De overgang begint niet altijd met opvliegers. Hij begint met dalend progesteron en juist wild schommelend oestrogeen (vaak eind je 30’er jaren al).
Dus als je 43 bent, gewoon ongesteld wordt, zwaarder bloedt dan ooit, slecht slaapt en om drie uur wakker ligt met hartkloppingen.. Dan kan dat het begin zijn van je menopauze.
